kodeks pracy, prawo pracy, kodeks pracy 2019 tekst jednolity
lupa
A A A

Ubezpieczenia i Prawo Pracy nr 5 (479) z dnia 1.03.2019

Ustalanie godzin nadliczbowych i ich rekompensowanie w kilkumiesięcznym okresie rozliczeniowym - checklista

Jak ustalić i opłacić godziny nadliczbowe w dłuższym niż miesiąc okresie rozliczeniowym?

Godziną nadliczbową (nadgodziną) jest każda godzina pracy ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy oraz przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego go systemu i rozkładu czasu pracy (art. 151 § 1 K.p.). Nadgodziny można więc podzielić na dwa rodzaje:

  • dobowe, które występują po przekroczeniu:
     
    • normy dobowej (co do zasady 8 godz.) albo
       
    • przedłużonego wymiaru dobowego wynikającego z obowiązującego rozkładu (np. 12 godz. w tak zaplanowanej dniówce osoby objętej systemem równoważnym),
       
  • tygodniowe, które występują po przekroczeniu przeciętnej normy tygodniowej (co do zasady 40 godz.).

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki SpołecznejW literaturze przedmiotu utrwalone jest stanowisko, że planowanie nadgodzin jest nieuprawnione. Tak też wyjaśnił Departament Prawa Pracy Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w piśmie z 8 października 2013 r. stwierdzając, że: "(...) polecanie pracy w godzinach nadliczbowych nie podlega bowiem planowaniu i może mieć miejsce jedynie w razie wystąpienia okoliczności wymienionych w art. 151 § 1 pkt 1 i 2 K.p. (...)", czyli powinno mieć charakter okazjonalny.

Nadgodziny dobowe należy rozliczać na bieżąco, tj. przyjmując, że wypłata jest dokonywana z częstotliwością miesięczną, w każdym miesiącu kalendarzowym.

Ważne: Praca dodatkowa, która nie stanowi nadgodzin dobowych, co do zasady skutkuje nadgodzinami tygodniowymi, które stwierdza się (rozlicza) na koniec okresu rozliczeniowego.

Według metody rekomendowanej przez Państwową Inspekcję Pracy dokonuje się tego porównując liczbę godzin przepracowanych z obowiązującym wymiarem, pamiętając, że:

  • wymiar czasu pracy ulega obniżeniu o liczbę godzin usprawiedliwionej nieobecności w pracy, przypadających do przepracowania w czasie tej nieobecności, zgodnie z przyjętym rozkładem czasu pracy (art. 130 § 4 K.p.),
     
  • dodatek (w wysokości 100%) za każdą nadgodzinę tygodniową przysługuje tylko za te godziny, które nie stanowią nadgodzin dobowych (art. 1511 § 2 K.p.), co oznacza, że podczas ustalania tego przekroczenia te ostatnie należy pominąć.
Przykład

Jeden z pracowników produkcyjnych, zatrudniony w wariancie podstawowym systemu równoważnego w trzymiesięcznym okresie rozliczeniowym, pracował w lutym br.:

dzień 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14
Pt So Nd Pn Wt Śr Cz Pt So Nd Pn Wt Śr Cz
plan (godz.) 12 12 6 W5 WN 12 12 6 W5 WN - 12 12 6
wykonanie (godz.) 12 13 10 - - 12 12 6 - 12 - 12 12 12

15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 razem
Pt So Nd Pn Wt Śr Cz Pt So Nd Pn Wt Śr Cz
- W5 WN 12 12 6 - - 12 12 6 W5 WN 12 162
- - - 12 12 6 6 - 12 12 6 - - 12 191

Legenda:

     W5 - dzień wolny z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy,

     WN - niedziela/dzień wolny za niedzielę.

Wymiar czasu pracy w okresie obejmującym luty (I kwartał 2019 r.) wynosi 504 godziny, a pracownik w styczniu i marcu nie wykonywał/nie będzie wykonywał pracy pozaplanowej (przepracował/przepracuje zgodnie z rozkładem "resztę" godzin wynikających z wymiaru - 342 godz.), a ponadto nie zostanie mu udzielone wolne za pracę dodatkową.

Na koniec lutego pracodawca stwierdził 11 nadgodzin dobowych, w tym jedną 2 lutego, dwie 3 lutego (w dniach planowo krótszej pracy nadgodziny dobowe występują dopiero po przekroczeniu normy) oraz po cztery 10 i 14 lutego.

Rozliczenie na koniec okresu wykaże 18 nadgodzin tygodniowych: 191 godz. + 342 godz. - 11 godz. = 522 godz.; 522 godz. - 504 godz. = 18 godz. Są one konsekwencją pierwszych dwóch dodatkowo przepracowanych godzin w dniu 3 i 14 lutego, pierwszych ośmiu godzin w niedzielę 10 lutego oraz sześciu godzin 21 lutego.


Za pracę wykonaną przysługuje wynagrodzenie, które wypłaca się co najmniej raz w miesiącu, w stałym i ustalonym z góry terminie, nie później niż do 10. dnia następnego miesiąca (art. 8085 K.p.). Powołane normy wymagają aby wraz z wynagrodzeniem za dany miesiąc pracodawca wypłacił:

  • normalne wynagrodzenie za wszystkie godziny przepracowane, w tym dodatkowo,
     
  • dodatki za nadgodziny dobowe.

Państwowa Inspekcja Pracy Dodatki za nadgodziny tygodniowe wypłaca się natomiast z wynagrodzeniem za ostatni miesiąc okresu. Podobnie w tej sprawie wypowiedziała się Państwowa Inspekcja Pracy (pismo z 2005 r., znak GNP-367-4560/05/PE) wyjaśniając, że: "(...) jeżeli zatem czasu wolnego za pracę w godzinach nadliczbowych pracodawca udzielił na wniosek pracownika w innym miesiącu niż w tym, w którym ta praca wystąpiła, to w miesiącu, w którym pracował on ponad normą, otrzymuje odpowiednio wyższe wynagrodzenie za pracę. Natomiast w miesiącu, w którym czas wolny odebrał, odpowiednio niższe. Ta zasada dotyczy zarówno systemu wynagradzania miesięcznego, jak i godzinowego.".

Zwracamy uwagę! Część autorów uważa, że normalne wynagrodzenie za dodatkową pracę można wypłacić w innym miesiącu. Takie stanowisko wywodzą z wyroku Sądu Najwyższego z 9 lutego 2010 r. (sygn. akt I PK 157/09, OSNP 2011/15-16/200), w którym Sąd dopuścił wypłatę normalnego wynagrodzenia w dłuższym niż miesiąc okresie rozliczeniowym w miesiącu udzielenia w zamian czasu wolnego. Jak argumentował, w przeciwnym razie może dojść do sytuacji, w której pracownik w okresie wykorzystywania udzielonego mu czasu wolnego pozostanie bez dochodu z pracy. Ze stanowiskiem tym nie do końca można się zgodzić. Dochód powstaje i jest wypłacony, tyle że we wcześniejszym terminie (w miesiącu wystąpienia pracy nadliczbowej). Ponadto występuje ochrona w postaci minimalnego wynagrodzenia za pracę. Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sądu był przy tym fakt, że w stanie faktycznym wynagrodzenie nie było jednolite, gdyż pracownik pracował w kraju i za granicą, według dwóch odmiennych stawek.

Pracę dodatkową, zamiast wynagrodzeniem powiększonym o dodatki można, a niekiedy należy rekompensować czasem/dniami wolnymi.

Ważne: Za pracę w dniu wolnym z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia roboczego przysługuje inny dzień wolny (art. 1513 K.p.).

Z kolei za pracę w niedzielę lub święto należy udzielić innego dnia wolnego w pierwszym przypadku w ciągu 6 dni poprzedzających lub następujących, a gdy to jest niemożliwe do końca okresu rozliczeniowego, a w drugim w ciągu bieżącego okresu. Jeśli to nie nastąpi, pracownikowi przysługują dodatki (art. 15111 K.p.). Natomiast za nadgodziny dobowe pracownikowi można udzielić czasu wolnego:

  • na jego wniosek w tym samym wymiarze,
     
  • bez jego wniosku w wymiarze o połowę wyższym niż liczba przepracowanych godzin nadliczbowych, z zastrzeżeniem, iż nie może to spowodować obniżenia wynagrodzenia należnego pracownikowi za pełny miesięczny wymiar czasu pracy oraz powinno nastąpić do końca okresu.

GIP Biorąc powyższe pod uwagę: "(...) Pracodawca może zostać zwolniony z obowiązku finansowej rekompensaty przekroczeń dobowych (wypłaty dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych) jedynie wtedy, gdy przed terminem płatności wynagrodzenia za pracę przypadającym bezpośrednio po wystąpieniu godzin nadliczbowych z przekroczenia normy dobowej pracownik wystąpi z wnioskiem o udzielenie czasu wolnego bądź pracodawca skorzysta z możliwości przewidzianej w art. 1512 § 2 K.p. i oznaczy w grafiku pracownika termin udzielenia czasu wolnego w wymiarze o połowę wyższym niż liczba przepracowanych godzin nadliczbowych.

W opinii Departamentu działania pracownika (złożenie wniosku) lub pracodawcy (wskazanie terminu odbioru czasu wolnego) zmierzające do uniknięcia wypłaty dodatku za przepracowane godziny ponad normę dobową powinny nastąpić przed najbliższym terminem wypłaty wynagrodzenia. W przeciwnym razie pracodawca jest obowiązany wypłacić dodatek, mimo że okres rozliczeniowy nie uległ zakończeniu." (por. pismo Departamentu Prawnego GIP z 21 kwietnia 2009 r., znak GPP-306-4560-32/09/PE/RP).

USTALANIE ORAZ OPŁACANIE GODZIN NADLICZBOWYCH - CHECKLISTA
1. Z UPŁYWEM KAŻDEGO MIESIĄCA W DANYM OKRESIE ROZLICZENIOWYM
Ustal ile było ogółem godzin przepracowanych w danym miesiącu ponad plan.
Porównaj rzeczywisty czas pracy w każdej dniówce z czasem zaplanowanym, wyodrębniając nadgodziny dobowe.
Podejmij decyzję w sprawie sposobu rekompensaty nadgodzin dobowych (chyba że zostały zrekompensowane na bieżąco - w trakcie tego miesiąca), pamiętając, iż tego typu rekompensata nadgodzin z inicjatywy pracodawcy powinna nastąpić do końca okresu rozliczeniowego.
Jeżeli zdecydowałeś udzielić za nadgodziny dobowe czasu wolnego, oznacz jego termin.
Wypłać za dany miesiąc normalne wynagrodzenie za każdą godzinę przepracowaną.
Jeżeli nie oznaczyłeś w zamian za nadgodziny dobowe czasu wolnego, wypłać wraz z poborami za bieżący miesiąc dodatki z tego tytułu.
2. Z UPŁYWEM OSTATNIEGO MIESIĄCA OKRESU ROZLICZENIOWEGO
Ustal czy wystąpiły nadgodziny tygodniowe.
Wypłać wraz z poborami za dany miesiąc dodatki za nadgodziny tygodniowe.
Wypłać dodatki za pracę w niedzielę lub święto nieskompensowaną innym dniem wolnym; zdaniem SN wyrażonym w uchwale z 15 lutego 2006 r., sygn. akt II PZP 11/05, OSNP 2006/11-12/170, w razie nieudzielenia dnia wolnego za pracę w niedzielę lub święto, pracownikowi przysługuje tylko jeden dodatek.

www.KodeksPracy.pl - Czas pracy:

 Jeśli nie znalazłeś informacji, której szukasz,
wejdź do serwisu
www.Czas-Pracy.pl » 
Więcej w zasobach płatnych

Serwis Głównego Księgowego

Gazeta Podatkowa

Terminarz

kwiecień 2019
PN WT ŚR CZ PT SO ND
2
3
4
5
6
7
8
9
11
12
13
14
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
ASYSTENT GOFIN - Darmowa aplikacja dla Księgowych
sklep.gofin.pl - RABATY, NAGRODY, PROMOCJE
NEWSLETTERY
Fachowe czasopisma - PoznajProdukty.gofin.pl
Vademecum kadrowego - kompleksowo opracowane zagadnienia z prawa pracy
Wszystko o urlopach pracowniczych - wypoczynkowy, bezpłatny, macierzyński, szkoleniowy
UMOWA O PRACĘ - druk, przykład. Wypowiedzenie (rozwiązanie) umowy o pracę.

WSKAŹNIKI - Prawo pracy

Bieżące wskaźniki wraz z archiwum

FORUM - Prawo pracy

Forum aktywnych księgowych i kadrowców

Sklep internetowy - sklep.gofin.pl
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o., ul. Owocowa 8, 66-400 Gorzów Wlkp., tel. 95 720 85 40, faks 95 720 85 60
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN
Szanowny Użytkowniku !
Prosimy o zapoznanie się z poniższymi informacjami oraz wyrażenie dobrowolnej zgody poprzez kliknięcie przycisku "Zgadzam się".
Pamiętaj, że zawsze możesz wycofać zgodę.

Serwis internetowy, z którego Pani/Pan korzysta używa plików cookies w celu:

  • zapewnienia prawidłowego działania serwisów (utrzymania sesji),

  • analizy statystyk ruchu i reklam w serwisach,

  • zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu wyświetlenia personalizowanych reklam.

Pliki cookies

Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do indywidualnych potrzeb użytkownika). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do internetu oraz w Polityce prywatności i plików cookies.

Administratorzy

Administratorem Pana/Pani danych osobowych w związku z korzystaniem z serwisu internetowego i jego usług jest Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o.

Administratorem danych osobowych w plikach cookies w związku z wyświetleniem analizy statystyk i wyświetlaniem spersonalizowanych reklam jest partner Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Stroer Digital Operations sp. z o.o. (SDO). Odbiorcą informacji z plików cookies są Netsprint S.A., Google LLC oraz spółki zlecające SDO realizację kampanii reklamowej, a także podmioty badające i zliczające tę kampanię. Dane te mogą ponadto zostać udostępnione na rzecz partnerów handlowych SDO.

Jakie ma Pani/Pan prawa w stosunku do swoich danych osobowych?

Wobec swoich danych mają Pan/Pani prawo do żądania dostępu do swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych, prawo do cofnięcia zgody.

Podstawy prawne przetwarzania Pani/Pana danych osobowych

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z wykonaniem umowy

    Umowa w naszym przypadku oznacza akceptację regulaminu naszych usług. Jeśli zatem akceptuje Pani/Pan umowę na realizację danej usługi, to możemy przetwarzać Pani/Pana dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z prawnie uzasadnionym interesem administratora

    Dotyczy sytuacji, gdy przetwarzanie danych jest uzasadnione z uwagi na usprawiedliwione potrzeby administratora, tj. dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszania naszych usług, jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług administratora w serwisie internetowym.

  • Dobrowolna zgoda

    Aby móc wyświetlać spersonalizowane reklamy dopasowane do Pani/Pana zainteresowań, partner Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Stroer Digital Operations sp. z o.o. musi mieć możliwość przetwarzania Pani/Pana danych. Udzielenie takiej zgody jest całkowicie dobrowolne (nie ma obowiązku jej udzielenia).

Zgoda

W związku z powyższymi wyjaśnieniami prosimy o wyrażenie dobrowolnej zgody na przetwarzanie Pani/Pana danych osobowych w związku z możliwością wyświetlenia reklam dopasowanych do Pani/Pana zainteresowań poprzez kliknięcie w przycisk „Zgadzam się” lub „Nie teraz” w przypadku braku zgody.