kodeks pracy, prawo pracy, kodeks pracy 2019 tekst jednolity
lupa
A A A

Gazeta Podatkowa nr 53 (1615) z dnia 4.07.2019

Organizowanie pracy w systemie równoważnym

System równoważnego czasu pracy jest bardziej elastyczny niż podstawowa organizacja czasu pracy, gdyż pozwala na wydłużenie godzin pracy w niektórych dniach i skracanie w innych. Można go łączyć z innymi rozkładami lub systemami, jak praca na zmiany czy ruchomy czas pracy, co umożliwia korzystne planowanie czasu pracy pracowników. Układając rozkłady czasu pracy w tym systemie, należy jednak przestrzegać przepisów z zakresu czasu pracy.

Równoważny do 12 godzin

Stosowanie systemu równoważnego w tzw. wariancie podstawowym możliwe jest, gdy uzasadnia to rodzaj pracy lub jej organizacja (art. 135 § 1 K.p.). W tej wersji systemu równoważnego dopuszczona jest możliwość przedłużenia dobowego wymiaru czasu pracy do 12 godzin, który równoważony jest krótszym dobowym wymiarem czasu pracy w niektórych dniach lub dniami wolnymi od pracy. Zasadniczo okres rozliczeniowy w tym systemie nie powinien przekraczać 1 miesiąca. Jednak w szczególnie uzasadnionych przypadkach okres rozliczeniowy może być przedłużony, nie więcej jednak niż do 3 miesięcy, a przy pracach uzależnionych od pory roku lub warunków atmosferycznych okres rozliczeniowy może wynieść nawet 4 miesiące. Dodatkowo, jeżeli uzasadniają to przyczyny obiektywne lub techniczne albo dotyczące organizacji pracy, okres rozliczeniowy w systemie równoważnym może być przedłużony nawet do 12 miesięcy (art. 129 § 2 K.p.).

W wersji podstawowej równoważnego systemu czasu pracy pracownikom przysługują nieprzerwane odpoczynki: dobowy wynoszący co najmniej 11 godzin i tygodniowy wynoszący co najmniej 35 godzin (art. 132 i 133 K.p.).

Przy dozorze urządzeń

System równoważny może być wprowadzony również przy pracach polegających na dozorze urządzeń lub związanych z częściowym pozostawaniem w pogotowiu do pracy. Można w nim przedłużyć dobowy wymiar czasu pracy nie więcej niż do 16 godzin, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 1 miesiąca (art. 136 § 1 K.p.). Jeżeli chodzi o okres rozliczeniowy w tym wariancie systemu równoważnego, to może on zostać przedłużony maksymalnie do 12 miesięcy na mocy art. 129 § 2 K.p.

Praca przy dozorze urządzeń obliguje pracodawcę do udzielenia pracownikowi bezpośrednio po każdym okresie wykonywania pracy w przedłużonym dobowym wymiarze czasu pracy odpoczynku w wymiarze odpowiadającym co najmniej ilości przepracowanych godzin (art. 136 § 2 K.p.). Ten odpoczynek udzielany jest pracownikowi niezależnie od odpoczynku tygodniowego.

Pilnowanie mienia lub ochrona osób

Także do pracowników zatrudnionych przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób oraz pracowników zakładowych straży pożarnych i zakładowych służb ratowniczych może być stosowany system równoważny, w którym dopuszcza się przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy nawet do 24 godzin na dobę, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym jednego miesiąca (art. 137 K.p.). Przy tego rodzaju pracach ustawodawca dopuścił przedłużenie okresu rozliczeniowego do 3 miesięcy w szczególnie uzasadnionych przypadkach, a przy pracach uzależnionych od pory roku lub warunków atmosferycznych nawet do 4 miesięcy. Tak jak w innych systemach czasu pracy, możliwe jest przedłużenie okresu rozliczeniowego do 12 miesięcy, jeżeli jest to uzasadnione przyczynami obiektywnymi lub technicznymi albo dotyczącymi organizacji pracy (art. 129 § 2 K.p.).

Praca przy pilnowaniu mienia lub osób wymaga udzielenia pracownikowi, który wykonywał pracę w ramach przedłużonego wymiaru dobowego, bezpośrednio po takiej pracy okresu odpoczynku w wymiarze równym co najmniej ilości przepracowanych godzin. Odpoczynek ten przysługuje niezależnie od odpoczynku tygodniowego.

W kwestii wystąpienia pracy nadliczbowej w systemie równoważnym przewidującym pracę w przedłużonym do 24 godzin wymiarze dobowym wypowiedziało się Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w stanowisku udostępnionym naszemu Wydawnictwu 18 września 2018 r. (patrz ramka).

Wymiar czasu pracy

Planowanie pracy w każdym systemie czasu pracy pracodawca musi opierać na prawidłowo ustalonym wymiarze czasu pracy obowiązującym pracownika w danym okresie rozliczeniowym. Przy czym w każdym systemie czasu pracy, z wyjątkiem pracy w ruchu ciągłym, wymiar ten oblicza się zgodnie z art. 130 K.p., tj.:

  • mnożąc 40 godzin przez liczbę tygodni przypadających w okresie rozliczeniowym,
     
  • dodając do otrzymanej liczby godzin iloczyn 8 godzin i liczby dni pozostałych do końca okresu rozliczeniowego, przypadających od poniedziałku do piątku,
     
  • obniżając wymiar czasu pracy o 8 godzin za każde święto występujące w okresie rozliczeniowym i przypadające w innym dniu niż niedziela.

Ustalony w podany sposób wymiar czasu pracy w danym okresie rozliczeniowym obniża się też o liczbę godzin usprawiedliwionej nieobecności w pracy, przypadających do przepracowania w czasie tej nieobecności, zgodnie z przyjętym rozkładem czasu pracy (np. o okres chorobowej niezdolności do pracy).

Organizowanie pracy

Układając rozkłady czasu pracy pracownikom w systemie równoważnym pracodawca obowiązany jest brać pod uwagę normy czasu pracy. Nie może przy tym planować przekroczeń przedłużonego wymiaru dobowego czasu pracy, a także pracy w nadgodzinach. Jego powinnością jest także zapewnienie pracownikom odpoczynków dobowych i tygodniowych, a jeżeli w firmie praca jest dozwolona w niedziele, co najmniej raz na 4 tygodnie niedzieli wolnej od pracy. Ponadto musi pracownikom zapewnić łączną liczbę dni wolnych od pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym odpowiadającą co najmniej liczbie niedziel, świąt oraz dni wolnych od pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, a także przestrzegać zasady przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy.

Jeżeli chodzi o rozliczanie czasu pracy pracowników zatrudnionych w systemie równoważnym, to tak jak przy innej organizacji czasu pracy należy stosować definicje doby i tygodnia (art. 128 § 3 K.p.). Przez dobę należy rozumieć 24 kolejne godziny, poczynając od godziny, w której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy. Natomiast przez tydzień należy rozumieć 7 kolejnych dni kalendarzowych, poczynając od pierwszego dnia okresu rozliczeniowego (art. 128 § 3 K.p.).

W przypadku gdy pracownicy świadczą pracę w różnych dniach i godzinach, to powinnością pracodawcy jest sporządzanie dla nich rozkładów czasu pracy. Taki rozkład pracy może być sporządzony w formie pisemnej lub elektronicznej, na okres krótszy niż okres rozliczeniowy, obejmujący jednak co najmniej 1 miesiąc. Przekazuje się go pracownikowi co najmniej na 1 tydzień przed rozpoczęciem pracy w okresie, na który został on sporządzony (art. 129 § 3 K.p.).

Zakaz pracy ponad normę dobową

Niektórych pracowników zatrudnionych m.in. w systemie równoważnym obowiązuje zakaz przekraczania dobowej normy czasu pracy wynoszącej co do zasady 8 godzin (lub mniej dla niektórych grup zatrudnionych). Dlatego dobrze jest rozważyć przydatność zatrudnienia ich w tej organizacji, gdyż może to być niecelowe. Zakaz przekraczania normy dobowej obejmuje:

  • pracowników zatrudnionych na stanowiskach, na których występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia,
     
  • pracownice w ciąży,
     
  • pracowników opiekujących się dzieckiem do ukończenia przez nie 4. roku życia, bez ich zgody,
     
  • niepełnosprawnych (z wyjątkiem zatrudnionych przy pilnowaniu lub gdy lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne albo sprawujący nad nimi opiekę na wniosek pracownika wyrazi zgodę na niestosowanie norm ochronnych).

Ponadto, jeżeli w podanych sytuacjach czas pracy pracowników w systemie równoważnym zostanie skrócony do 8 godzin, za czas w związku z tym nieprzepracowany przysługuje im wynagrodzenie w takiej wysokości, jaką by otrzymali, gdyby pracowali w wydłużonym wymiarze.

Ruchomy razem z równoważnym

Pracodawca może połączyć stosowanie w zakładzie systemu równoważnego z ruchomym czasem pracy określonym w art. 1401 K.p., który może przewidywać:

  • różne godziny rozpoczynania pracy w dniach, które zgodnie z tym rozkładem są dla pracownika dniami pracy, lub
     
  • przedział czasu, w którym pracownik decyduje o godzinie rozpoczęcia pracy w dniu, który zgodnie z tym rozkładem jest dla pracownika dniem pracy.


Ponowne wykonywanie pracy w ruchomym czasie pracy w tej samej dobie nie stanowi pracy w nadgodzinach.


Połączenie ruchomej organizacji z systemem równoważnym pozwala na elastyczne układanie grafików, gdyż dopuszcza pracę w tej samej dobie pracowniczej bez generowania pracy nadliczbowej.

Przykład

Pracownik jest zatrudniony w systemie równoważnym w przedłużonym do 12 godzin wymiarze dobowym, połączonym z ruchomą organizacją czasu pracy, która pozwala na planowanie różnych godzin rozpoczynania pracy. Wykonuje pracę w dniach od poniedziałku do soboty według rozkładu ustalanego przez pracodawcę. Przykładowy rozkład na lipiec 2019 r. (jednomiesięczny okres rozliczeniowy), w którym pracownik ma do przepracowania 184 godziny.

1 tydzień 2 tydzień
dzień 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14
Pn Wt Śr Cz Pt So Nd Pn Wt Śr Cz Pt So Nd
od 7 6 8 6 7 6 7 6
do 19 18 18 16 19 18 19 18
godz. 12 12 10 10 12 12 12 12

3 tydzień 4 tydzień Razem
15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
Pn Wt Śr Cz Pt So Nd Pn Wt Śr Cz Pt So Nd Pn Wt Śr
10 10 8 8 6 6 6 6
20 20 20 20 18 18 18 18
10 10 12 12 12 12 12 12 184

Objaśnienia:

W - wolne z tytułu przeciętnie pięciodniowego tygodnia pracy.

"(...) Ocena czy doszło do pracy nadliczbowej w wyniku przekroczenia normy dobowej, powinna być dokonywana z uwzględnieniem pojęcia doby pracowniczej, które zostało zdefiniowane w Kodeksie pracy na potrzeby rozliczania czasu pracy. Według art. 128 § 1 pkt 1 K.p. przez dobę należy rozumieć 24 kolejne godziny, poczynając od godziny, w której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy w danym dniu.

Zasadą jest, że w systemie równoważnego czasu pracy dopuszczającym pracę w przedłużonym dobowym wymiarze czasu pracy do 24 godzin bezpośrednio po każdym okresie wykonywania pracy w przedłużonym dobowym wymiarze czasu pracy, pracownikowi przysługuje odpoczynek odpowiadający co najmniej liczbie przepracowanych godzin (odpoczynek równoważny). Oznacza to, że jeżeli pracownik w tym systemie czasu pracy pracował przez 24 godziny, to co najmniej 24 kolejne godziny powinien otrzymać czas wolny. W opinii resortu oznacza to, że pracownikowi temu, nie jest dopuszczalne i nie można polecić wykonywania pracy w godzinach nadliczbowych, w tym spowodowanej szczególnymi potrzebami pracodawcy (jak np. konieczność zastępstwa nieobecnego pracownika).

Niezależnie od powyższego, jeżeli pracownik w związku z wystąpieniem szczególnych potrzeb pracodawcy, w wyjątkowych sytuacjach wykonywał jednak pracę w okresie czasu, który nie jest już objęty dobą pracowniczą rozpoczętą poprzedniego dnia kalendarzowego (bowiem upłynęły 24 godziny od rozpoczęcia pracy przez pracownika zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w poprzednim dniu kalendarzowym), to praca taka powinna być kwalifikowana jako praca nadliczbowa wynikająca z przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy. Do nadgodzin dobowych można bowiem zakwalifikować jedynie przepracowany czas mieszczący się w ramach doby pracowniczej. (...)".

Stanowisko MRPiPS z dnia 18.09.2018 r.

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 26.06.1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2019 r. poz. 1040)

www.KodeksPracy.pl - Czas pracy:

 Jeśli nie znalazłeś informacji, której szukasz,
wejdź do serwisu
www.Czas-Pracy.pl » 
Więcej w zasobach płatnych

Serwis Głównego Księgowego

Gazeta Podatkowa

Terminarz

listopad 2019
PN WT ŚR CZ PT SO ND
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
13
14
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
ASYSTENT GOFIN - Darmowa aplikacja dla Księgowych
sklep.gofin.pl - RABATY, NAGRODY, PROMOCJE
NEWSLETTERY
Fachowe czasopisma - PoznajProdukty.gofin.pl
Vademecum kadrowego - kompleksowo opracowane zagadnienia z prawa pracy
Wszystko o urlopach pracowniczych - wypoczynkowy, bezpłatny, macierzyński, szkoleniowy
UMOWA O PRACĘ - druk, przykład. Wypowiedzenie (rozwiązanie) umowy o pracę.

WSKAŹNIKI - Prawo pracy

Bieżące wskaźniki wraz z archiwum

Sklep internetowy - sklep.gofin.pl
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o., ul. Owocowa 8, 66-400 Gorzów Wlkp., tel. 95 720 85 40, faks 95 720 85 60
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN
Szanowny Użytkowniku !
Prosimy o zapoznanie się z poniższymi informacjami oraz wyrażenie dobrowolnej zgody poprzez kliknięcie przycisku "Zgadzam się".
Pamiętaj, że zawsze możesz wycofać zgodę.

Serwis internetowy, z którego Pani/Pan korzysta używa plików cookies w celu:

  • zapewnienia prawidłowego działania serwisów (utrzymania sesji),

  • analizy statystyk ruchu i reklam w serwisach,

  • zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu wyświetlenia personalizowanych reklam.

Pliki cookies

Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do indywidualnych potrzeb użytkownika). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do internetu oraz w Polityce prywatności i plików cookies.

Administratorzy

Administratorem Pana/Pani danych osobowych w związku z korzystaniem z serwisu internetowego i jego usług jest Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o.

Administratorem danych osobowych w plikach cookies w związku z wyświetleniem analizy statystyk i wyświetlaniem spersonalizowanych reklam jest partner Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Stroer Digital Operations sp. z o.o. (SDO). Odbiorcą informacji z plików cookies są Netsprint S.A., Google LLC oraz spółki zlecające SDO realizację kampanii reklamowej, a także podmioty badające i zliczające tę kampanię. Dane te mogą ponadto zostać udostępnione na rzecz partnerów handlowych SDO.

Jakie ma Pani/Pan prawa w stosunku do swoich danych osobowych?

Wobec swoich danych mają Pan/Pani prawo do żądania dostępu do swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych, prawo do cofnięcia zgody.

Podstawy prawne przetwarzania Pani/Pana danych osobowych

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z wykonaniem umowy

    Umowa w naszym przypadku oznacza akceptację regulaminu naszych usług. Jeśli zatem akceptuje Pani/Pan umowę na realizację danej usługi, to możemy przetwarzać Pani/Pana dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z prawnie uzasadnionym interesem administratora

    Dotyczy sytuacji, gdy przetwarzanie danych jest uzasadnione z uwagi na usprawiedliwione potrzeby administratora, tj. dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszania naszych usług, jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług administratora w serwisie internetowym.

  • Dobrowolna zgoda

    Aby móc wyświetlać spersonalizowane reklamy dopasowane do Pani/Pana zainteresowań, partner Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Stroer Digital Operations sp. z o.o. musi mieć możliwość przetwarzania Pani/Pana danych. Udzielenie takiej zgody jest całkowicie dobrowolne (nie ma obowiązku jej udzielenia).

Zgoda

W związku z powyższymi wyjaśnieniami prosimy o wyrażenie dobrowolnej zgody na przetwarzanie Pani/Pana danych osobowych w związku z możliwością wyświetlenia reklam dopasowanych do Pani/Pana zainteresowań poprzez kliknięcie w przycisk „Zgadzam się” lub „Nie teraz” w przypadku braku zgody.